We often learn about techniques to acquire wealth or the steps to becoming wealthy. Today, I am going to tell you about one thing that we should stop doing while walking on the path toward wealth. That one thing is ‘jealousy.’

If we want to become wealthy, then we should learn to let go of this emotion called jealousy. Why? Because becoming wealthy makes us feel positive, whereas jealousy is a negative emotion. If we want to reach a positive destination, carrying negative emotions will only make the journey more difficult.

Thoughts filled with jealousy, such as, “I am more educated than him, so how is he wealthier than me?” or “I started earning before him, so how is he wealthier than me?” or “I attended college regularly, while she always bunked classes. Why is she wealthier than me?” will take you backward on the path toward wealth.

So, what thoughts can replace these jealousy-filled thoughts? The thoughts of exploration.Let me explain.

Instead of thinking, “How is this person wealthier than me?” we can think, “Let me find out why he is wealthier than me. Let me figure out what that one thing is that he is doing right. If I am already doing that, then let me find out the way he is doing it.” The feeling of “Let me find out how he does it” is the thought of exploration.

To receive answers, you can spend time with that person, attend the seminars they conduct, or simply ask them questions.

There is a common pattern that I have observed among wealthy people. If they see genuine effort from you, they often want you to become wealthy as well. So, if you genuinely ask them questions about their achievements, I can guarantee that they will not hesitate to answer you. Asking questions and discovering how someone achieved a particular feat is the mode of exploration.

If Person A has a car and Person B wants to buy the same car, Person B cannot buy it by scratching Person A’s car. Instead, Person B can find out how Person A bought it. This exploration of “How did he do it? Let me find out” will increase the possibility of buying that car.

Exploration will take you toward wealth, while jealousy will take you away from it.

आपल्यापैकी जे कोणी नोकरी करतं, त्या सगळ्यांना आपल्या बॉसबद्दल काही ना काही तक्रार किंवा अडचण असतेच. एवढंच नाही, तर आपण ज्या-ज्या लोकांशी बोलतो, त्यांपैकी बरेचजण त्यांच्या बॉसबद्दल काही ना काही तक्रार करताना दिसतात. असं का बरं होतं, की नोकरी करणाऱ्या जवळजवळ प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या बॉसबद्दल काही ना काही त्रास का जाणवतो?

बॉस ‘असे’ का बरं असतात?

याचं उत्तर सांगण्यासाठी मला तुम्हाला एक गुपित सांगायचं आहे – आपल्या व्यावसायिक आयुष्यात आपल्याला बहुतेक वेळा अशा स्वभावाची माणसं भेटतात, ज्या स्वभावाच्या माणसांशी आपण व्यवहार करणं आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात टाळतो. म्हणजे काय तर ज्या स्वभावाच्या माणसांना आपण आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात टाळतो, त्यांच्याशी नातं तोडतो किंवा फार तर फक्त “काय, कसं काय चाललंय?” यापुरतं नातं ठेवतो, या स्वभावाची माणसं आपल्या व्यावसायिक आयुष्यात भेटतात.

आता विचार करा की जर निसर्गाला तुम्हाला त्या स्वभावाच्या व्यक्तींशी कसं वागायचं, त्यांच्याशी व्यवहार कसा करायचा हे शिकवायचंच असेल, तर निसर्ग अशाच स्वभावाच्या व्यक्ती तुमच्या व्यावसायिक आयुष्यात पाठवतो आणि बहुतेक वेळा ती व्यक्ती बॉसच्या भूमिकेत तुमच्या आयुष्यात येते.

अनेक लोकांनी हा अनुभवही घेतला आहे की, त्यांनी बॉसचा स्वभावाला कंटाळून एक कंपनी सोडली आणि नवीन कंपनीत नोकरी धरली, आणि नवीन बॉसमध्येही तोच गुण किंवा तोच स्वभाव त्यांना आढळला, ज्या स्वभावामुळे त्यांनी पहिली कंपनी सोडली होती. असं होतं कारण निसर्ग त्यांना सांगत असतो, “तुला या स्वभावाच्या माणसांशी कसं deal करायचं हे शिकायचं आहे, ते आता शिक. या स्वभावाच्या व्यक्तींशी योग्य प्रकारे व्यवहार करायला, योग्य रीतीने वागायला शिक. म्हणजे मग मला तुला यापुढे जे द्यायचं आहे ते देता येईल!”

बॉस ‘असे’ का असतात या प्रश्नाचं उत्तर जर आता तुम्हाला मिळालं असेल, तर या उत्तराचा उपयोग तुम्हाला तुमच्या आयुष्यात कसा करायला आवडेल?

Let’s first understand the difference between being emotional and being practical. Being emotional means whenever we make a decision, we base the decision on ‘how we feel’. On the other hand, being practical means that when we make a decision, we base it on the knowledge that we have.

For example, even after knowing that waking up at 6 o’clock is necessary to reach college on time, if you decide to sleep in because you feel like it, your decision is made by being emotional. But, if you know that if you don’t wake up on time, you won’t get enough time to have breakfast, which will result in a headache, so you decide not to sleep in. Then, this is a practical decision.

Whenever any incident comes in front of you, you have a choice whether to react to it based on what you feel or based on what you know. If you react based on ‘what you feel,’ you are making an emotional decision. But if you react based on ‘what you know,’ you are making a practical decision.

Now, let’s come to the question: Is being emotional better or is being practical better?

Consider an example of a girl who knows how to drive a two-wheeler, do the housework, and also knows how to study. When this girl drives a two-wheeler, she uses the skills required for that task. When she does housework, she uses the skills required for housework — cooking, cleaning, etc. And when she studies, she uses skills like concentration, focus, etc. Once these skills are acquired by her, what remains is showcasing them for the appropriate task in hand.

Similarly, if we have acquired the skills of being emotional and being practical, what remains is when to showcase these skills. We don’t need to balance them. ‘When’ it is time to be ‘practical,’ we need to make a decision based on our knowledge, and ‘when’ it is time to be ‘emotional,’ we need to base the decision on our emotions. Just like we don’t need to balance the skills required to drive a two-wheeler, to do household chores, and to study, we don’t need to balance being practical and being emotional. We only need to know when to use these skills and use them at those times!

एका १६ वर्षाच्या तरुणाने मला एक खूप छान प्रश्न विचारला होता. त्याने विचारलं होतं की माझी रोजची productivity वाढवण्यासाठी मी स्वतःला कोणती सवय लावायला हवी? Productivity वाढवण्याबद्दल बरेच जणांनी आतापर्यंत प्रश्न विचारले आहेत. आजच्या ब्लॉगची संधी घेऊन मला तुमच्याशी दोन महत्त्वाच्या सवयी share करायच्या आहेत.

सर्वात पहिली महत्त्वाची गोष्ट मला सांगायची आहे की आपल्यापैकी बरेच जण झोपेला underestimate करतात. आपण ७ ते ८ तास झोपतो म्हणून आपण १६ ते १७ तास काम करू शकतो. आपल्या आदल्या रात्रीच्या झोपेच्या गुणवत्तेवर आपल्या दुसऱ्या दिवसाच्या कामाची productivity अवलंबून असते. त्यामुळे व्यवस्थित म्हणजे गाढ झोप आपल्याला मिळायला हवी. आपण वेळेवर झोपलं पाहिजे म्हणजे जर तुम्ही रात्री २ वाजता झोपून ८ वाजता उठत असाल तर तुमची ६ तासांची झोप पूर्ण तर होते पण याने productivity वाढत नाही. याचं कारण म्हणजे आपला मेंदू सूर्यप्रकाशानुसार काम करतो. आपण जर सूर्यास्त व्हायला लागला की कामं पूर्ण करून शक्य तितक्या लवकर झोपलो आणि सूर्योदयापूर्वी उठलो तर दिवसभर आपली productivity जास्त असते. आपलं शरीर आणि मन यापद्धतीने काम करण्यासाठी बनलेलं आहे.

तुम्हाला productivity वाढवायची असेल तर तुम्ही झोपेच्या बाबतीत जास्त serious व्हा. वेळेवर झोपायला हवं, वेळेवर उठायला हवं आणि कमीत कमी ७ ते ८ तास झोपायला हवं.

झोपेच्या बाबतीत serious नसल्यामुळे आपण झोपायला जाताना मोबाईल घेऊन जातो. मोबाईल बघता बघता आपण झोपायचं म्हणलं तरीही आपल्याला झोप लागत नाही कारण मोबाईलचा प्रकाश बघून मेंदूला सतत वाटत राहतं की अजून बरंच काम करायचं आहे, अजून concentration करायचं आहे. ‘अजून काम संपलं नाही’ हा संदेश मेंदूला मिळाल्यामुळे मोबाईल खाली ठेवला तरीही त्या संदेशाचा परिणाम मनावरून जायला किमान २० ते २५ मिनिटं लागतात. त्यामुळे चांगली झोप लागण्यासाठी झोपायच्या किमान १ तास आधीपासून कुठल्याच gadget चा प्रकाशसुद्धा बघायचा नाही.

आज सांगितलेल्या या २ गोष्टी तुम्ही अंमलात आणायला लागलात की तुम्हाला २४ तासात तुमच्या productivity मध्ये चांगले बदल दिसायला लागतील. नक्की करून बघा!

स्वास्थ्यपूर्ण जगण्यासाठी झोपेच्या बाबतीत serious व्हा.

Today I am going to start with a story—about an 86-year-old “young man.” I call him young because, at the age of 86, he decided to get married. The person he chose was a 25-year-old woman. Before proceeding, he thought it is wise to inform his three sons, who were anyway visiting home that day to celebrate his birthday. When they arrived, he gathered them and calmly said, “I am going to get married—to a 25-year-old woman. I am now 86. What do you think?”

The sons were stunned. They had never imagined their father would bring up such a topic at this age. They tried to persuade him otherwise, but he refused to change his mind. Finally, they said, “Father, at least have some regard for age. Please think about the age.” Hearing this, the father became angry and walked into another room. The sons discussed among themselves and then went to calm him down. As soon as they entered, he turned and said sharply, “Why should I worry about her age? Is she the only 25-year-old woman in the world? If something happens to her, I can marry someone else.”

What happened here? The sons said one thing; the father heard something entirely different. The sons were concerned about his age, but he interpreted their words as concern about the girl’s age. This misunderstanding became the root of the conflict.

Doesn’t something similar happen to us? When we are anxious or stressed, the Universe—or nature—sends us ‘signals’ about what to do. But those signals may not come in the form or way we ‘expect’. Because of our preconceived expectations, we misinterpret or even ignore them. Nature speaks one way; we understand it another way—and act accordingly. The result? More stress, more confusion. Just like in the story—the sons meant one thing, but the father heard another.

आपण पाहतो की सर्व धर्मांनी ध्यानाचा म्हणजेच meditation चा पुरस्कार केला आहे. प्रत्येक धर्माचे आपले आपले काही beliefs असतात, पण ध्यानाबद्दल मात्र सगळ्यांचं एकमत झालेलं दिसतं. असं काय आहे बरं meditation मध्ये की सर्व धर्मांमध्ये त्याचं महत्त्व सांगितलं जातं?

जसं आपल्याकडून गोळा केलेला tax कुठे, किती आणि कसा वापरायचा हे दिल्लीत बसलेला एखादा माणूस ठरवतो ना तसंच आपण जी ऊर्जा घेतो किंवा recreate करतो ती ऊर्जा कुठे, कशी, आणि किती वापरायची हे आपलं मन ठरवतं. मन आपल्या आयुष्यातल्या ज्या front वर सर्वात जास्त राहतं, तिथे ऊर्जा जास्त मिळायला सुरुवात होते. मात्र, आपली ऊर्जा कुठे वापरायची याचा निर्णय घेणारं हे जे मन आहे, त्याचा चंचलता हा स्थायीभाव आहे! ज्याप्रमाणे भुंकणे हा कुत्र्याचा स्थायीभाव आहे, हंबरणे हा गायीचा स्थायीभाव आहे, त्याप्रमाणे चंचलता हा मनाचा स्थायीभाव आहे. हा स्वभाव आपल्याला काहीसा dangerous वाटू शकतो कारण आपण बसलेलो असतो लेक्चरला आणि मन घरातला विचार करत असतं. जेव्हा आपण घरात असतो तेव्हा मन कॅन्टीनमध्ये  फेरफटका मारत असतं किंवा आपण कॅन्टीनमध्ये असू तर मन भूतकाळात रमलेलं असतं. म्हणजे, आपण जिथे असतो, तिथे मन नसतं. आपण जिथे असतो, मनाला तिथून वेगळीकडे जायला आवडतं. आता लक्षात येतंय का, आपल्याला मनाला एकाग्र करण्यासाठी वळण लावावं लागतं. जसं आपण आपल्या बाळाला घरी वळण लावलं तरच ते बाहेर वेड्यासारखं वागत नाही, तसंच आपण मनाला लेक्चरला बसल्यावर focus करायला सांगू शकत नाही, आपल्या मनाला आपलं ऐकायची सवय आपल्याला आधीच लावायला लागते. ध्यान केल्याने आपलं मन आपलं ऐकायला लागतं, मग ते एकाग्र होणं असूदे किंवा भरकटलेल्या मनाला एका जागी आणणं असूदे!

ज्याप्रमाणे बाळाला वळण लावायला आपण घरी सुरुवात करतो आणि म्हणून बाळ बाहेर गेल्यावर नीट वागतं, त्याचप्रमाणे आपल्या मनाने योग्य प्रसंगी आपलं ऐकावं यासाठी आपल्याला आपल्या मनाला आधीपासून train करायला लागतं. आणि हे करण्यासाठी आवश्यक आहे ध्यान करणं!

ध्यानाचे असे फायदे अनुभवण्यासाठी तुम्ही दररोजच्या आयुष्यात ध्यान करण्यासाठी थोडा वेळ द्यावा असं मी तुम्हाला सुचवू इच्छितो. हा वेळ काढल्याने तुम्ही नक्कीच तुमच्या आयुष्यात मोठा बदल अनुभवाल याची मला खात्री आहे.

There used to be a Cultural Circle in our college. Among its most active members was an exceptionally talented girl who participated enthusiastically in every possible activity—academics, games, sports, and arts. Excellence had become her habit. Securing the first rank in almost everything seemed natural to her.

One day, however, we learned that she had developed a very close friendship with a boy from our college. He was a good singer—undeniably talented—but his focus was limited to singing alone. Unlike her, he was not excelling in all activities. Even in singing, he was among the top ten, whereas she often secured the first position.

Six months later, while we were having lunch together, the conversation drifted toward ambitions and future plans. That day, she said something that left us thoughtful. She said, “I have decided to focus entirely on singing. I already come first in studies and excel in sports and games too. Why shouldn’t I just sing and focus only on singing?” She meant that she would give singing the same amount of time she was already giving it and relax for the rest of the time.

Whenever we asked her how things were going, she would confidently reply, “Everything is just fine.” But believing “I am fine” can sometimes become an obstacle to truly being fine.

The problem was not that she wanted to sing. Singing well is not a flaw. The real issue was that within her existed multiple talents—gifts she had once done full justice to. She had the rare ability to shine wherever she stepped. Yet, after growing close to someone whose benchmark of “fine” was different from hers, her thinking slowly aligned with his. His standards began to shape her own.

For him, being among the top ten was satisfactory. For her, being first had once been natural. Yet she started accepting the same definition of “fine.” She did not realize that her “fine” could mean something far greater. She was capable of more—much more.

The thought, “I can do more than what I am currently doing. I am not fine with this level. I want to move ahead,” is what pushes a person from being fine to becoming great.

As rightly said, Good is the enemy of the Great.

हनुमान हे असे एक दैवत आहे ज्यांच्याकडून आपल्याला खूप काही शिकायला मिळते. त्यांच्याकडून आपण जितके शिकू तितके कमीच आहे. मी जी एक गोष्ट तिथून शिकलो ती मी कायम लक्षात ठेवतो – माणसाच्या ठायी भावुकता (being emotional) आणि व्यवहार-चातुर्य (being practical) या दोन्ही गोष्टी एकत्र नांदू
शकतात. या दोन्ही गोष्टींमध्ये either – or अशी निवड करण्याची गरज नसते. यासाठी रामायणातली एक गोष्ट सांगतो. अयोध्येला परत आल्यावर सीतामाई रोज आपल्या कपाळावर कुंकू लावतात हे हनुमानांनी पाहिले होते. त्यांनी सीतामाईंना विचारले, आपण रोज कपाळावर हे काय लावता? पतिव्रता सीतामाईंनी सांगितले;माझ्या पतींचे, श्रीरामांचे आयुष्य वाढावे यासाठी मी रोज माझ्या कपाळावर कुंकू (सिंदूर) लावते. हे ऐकताच हनुमानांच्या मनातील भक्तिभाव जागृत झाला. त्यांच्या मनात विचार आला की सीतामाईंनी त्यांच्या कपाळावर लावलेल्या कुंकवामुळे जर श्रीरामांचे आयुष्य वाढत असेल तर मी माझ्या संपूर्ण शरीरावर ते का लावू नये? त्यामुळेच अनेक ठिकाणी हनुमानांच्या मूर्तीवर शेंदूर (सिंदूर) लावलेला आपण पाहतो. हा आहे त्यांच्या भावूक, भक्तिमय स्वभावाचा भाग.

आता हेच हनुमान जेव्हा रामाचे दूत म्हणून रावणाच्या लंकेत गेले तेव्हा काय घडले? सीतामाईंना भेटून, त्यांना श्रीरामांचा निरोप देऊन जेव्हा ते लंकेतून निघाले तेव्हा त्यांनी वेगळाच निर्णय घेतला. त्यांनी स्वतःच्या शेपटीने संपूर्ण लंका जाळली. सीतामाईंना भेटून ते तसेच परत येऊ शकले असते. मग लंका जाळण्यामागे काय बरं कारण असावे? त्यामागे त्यांचा विचार असा होता की रामाचा एक दूत लंका जाळतो आणि रावण आपल्याला त्यापासून वाचवू शकत नसेल तर मग स्वतः श्रीराम लंकेत आल्यावर काय घडू शकते? असा प्रश्न तिथे निर्माण करावा. या नुसत्या विचारानेच रावणाच्या सैनिकांचे, राक्षसांचे मनोबल ढासळविण्याचा हा त्यांचा डाव होता. या प्रसंगातून हनुमानांचे रणनीतीमधील कौशल्य आणि व्यवहार-चातुर्य आपल्या लक्षात येते. हनुमानांचे व्यवहार-चातुर्य आणि भावुकता हेच सांगतात की या दोन्ही गोष्टी माणसाच्या ठायी एकत्र असूच शकतात. हनुमानांच्या जगण्यातून मिळणारी ही शिकवण आजही तितकीच उपयुक्त आणि मार्गदर्शक आहे. आपणही ही शिकवण आपल्या अंगी बाणवू शकतो.

I was once asked a business-related question. A person was running a company where a key employee was constantly provoking or instigating other employees against the management. If such a person is trying to manipulate the environment in this way, what can the management do in such a situation?

Let us suppose that this key person has a 10X productivity capacity that he can contribute to the company. However, the responsibilities he is currently handling require only 2X productivity. This means that 8X of his productivity capacity is not being utilized. Because his abilities are not fully engaged, he may start using that unused capacity in activities that are not productive for the company. His mind, wanting to stay active, may find ways to keep itself busy, even if those ways go against the management.

In such a situation, the management can assign this key person additional responsibilities so that his full capacity is utilized. In other words, they should keep him engaged up to his 10X productivity capacity.

For example, if this person is the Head of the Human Resources department, he can also be given responsibility for the Administration department. Initially, he will take some time to adjust to both responsibilities. But once he becomes comfortable, he may again start using only a small portion of his capacity. At that stage, he can be given another responsibility, such as overseeing the Computer Maintenance department. He does not need to personally repair the computers; he only needs to manage the process and ensure that the work is done through the appropriate team.

What will happen is that as this person receives more meaningful responsibilities, his mind will remain engaged in productive work. His productivity will then be directed toward constructive tasks rather than activities like provoking others. Earlier, his productivity was higher than his responsibilities. When responsibilities are increased to match his capacity, he will naturally focus his energy on contributing to the organization.

मला एक प्रश्न विचारला होता—मी जेव्हा एखाद्या खेळाडूचा खेळ बघते किंवा कोण्या मोठ्या व्यक्तीची मुलाखत बघते तेव्हा मला काम करण्यासाठी प्रेरणा मिळते. ही अशी बाहेरून प्रेरणा मिळवण्यापेक्षा (external motivation), कंटाळा न येता मला माझी माझीच काम करण्याची प्रेरणा (internal motivation) कशी मिळवता येईल? 

या प्रश्नाचं उत्तर समजून घेण्यासाठी एक उदाहरण बघूया. समजा एक पन्नास मजली उंच इमारत आहे आणि तुम्हाला या इमारतीमधल्या दुसऱ्या मजल्यावर जिन्यावरून चढत दोन तासात जायचं आहे. तर हे करताना तुम्ही कदाचित पहिल्या मजल्यावर जाल. तिथे थोडे थांबाल मग तुम्हाला कंटाळा येईल. तश्याच कंटाळवाण्या मूडमध्ये जरा वेळाने दुसऱ्या मजल्यावर जाल. हा झाला पहिला प्रसंग. मात्र जर तुम्हाला अर्धा तासात जिन्याने चढत पन्नास मजले चढायचे असतील तर तुम्हाला कंटाळा येईल का?

आणखी एक उदाहरण बघूया. जर तुम्हाला कारने १० किलोमीटर लांब असणाऱ्या ठिकाणी एका तासात पोहोचायचं असेल तर तुम्हाला कदाचित गाडी चालवताना कंटाळा येईल. पण जर तुम्हाला एका तासात पुण्याहून मुंबईला जायचं असेल, तर तुम्हाला कंटाळा येईल का?

दोन्ही उदाहरणांमधून काय लक्षात येतं तर एखादं काम करताना गरजेपेक्षा जास्त वेळ आपल्या हातात असणं हे कंटाळा येण्यासाठीचं prerequisite आहे. तुम्हाला जर तुमच्या आयुष्यात काय काय करायचं आहे हे माहिती असेल, तर तुम्ही त्याबाबतीत seriously विचार करायला सुरुवात केली पाहिजे. याचा विचार करा की मला जे साध्य करायचं आहे, ते आत्तापर्यंत कोणाकोणाला साध्य झालं आहे? मी त्यांच्याशी बोलू शकतो का? मी त्यांच्याबद्दल आणखीन माहिती शोधू शकतो का? त्यांनी ते कसं साध्य केलं हे मी जाणून घेऊ शकतो का? तुमच्या लक्षात येईल की तुम्हाला २४ तास अपुरे पडत आहेत.

समजा तुम्हाला हे माहितीच नसेल की तुम्हाला कविता करता येते आणि जर तुम्ही कविता करायला सुरुवात केली, तर तुमच्या लक्षात येईल की तुमच्या मेंदूचा creative part आता active व्हायला लागला आहे, तसंच तुमचा confidence पण वाढायला सुरुवात झाली आहे. जर तुम्ही स्वतःला सांगितलं की आज मला ३ कविता करायच्याच आहेत तर कंटाळा येण्याचा प्रश्नच येत नाही! मी कविता केली काय किंवा नाही केली काय, दोन्हीही चालणार असेल या परिस्थितीमध्ये कंटाळा येऊ शकतो.

जेवढा वेळ तुमच्याकडे आहे, त्यापेक्षा जेव्हा जास्त काम करायचं तुम्ही ठरवलेलं असतं, तेव्हा लक्षात यायला लागेल तुम्हाला की तुमच्याकडे करायला जास्त गोष्टी आहेत आणि वेळ कमी आहे!