काही दिवसांपूर्वी मी एका ६ वर्षाच्या मुलाच्या पालकांशी बोलत होतो. तेव्हा त्यांनी मला विचारलं की, “काही चांगल्या नवीन सवयी जर आम्हाला आमच्या मुलाला लावायच्या असतील, तर त्या कशा लावायच्या? आणि त्या सवयी त्याला कायमस्वरूपी लागाव्यात यासाठी काय करायचं?”

मुलाला सवय लावण्यासाठी काय करायला हवं तर मुलाला सवय लावण्याकडे लक्ष केंद्रित करण्यापेक्षा, जो पालक त्या मुलाबरोबर सर्वात जास्त वेळ असतो किंवा मुलाला ज्या पालकाबरोबर जास्त वेळ घालवायला आवडतो, त्या पालकाने ती सवय स्वतः आत्मसात करण्याकडे लक्ष केंद्रित केलं पाहिजे. काय होतं की जेव्हा पालक ती सवय अंगिकारतात, तेव्हा मूल पालकांना copy करत असल्यामुळे, सगळं copy करत असताना तो तुम्हाला हवी असलेली सवयसुद्धा copy करू लागतो. पण असं न करता जर तुम्ही मुलालाच सवय लावायला गेलात तर ती सवय केवळ काही काळापुरती लागेल, कायमची लागणार नाही.

उदाहरण द्यायचं झालं तर, जर तुम्हाला वाटत असेल की तुमच्या मुलाने दररोज अर्धा-पाऊण तास अभ्यास केला पाहिजे, तर तुम्ही त्याच्यासमोर स्वतः अभ्यास केला पाहिजे. तो अभ्यास तुमचा मुलगा जो अभ्यास करतो तोच असला पाहिजे असं नाही, पण त्याच्यासमोर तुम्ही काहीतरी नवीन शिकत आहात, कुठल्यातरी नवीन विषयाचा किंवा गोष्टीचा अभ्यास करत आहात हे दिसलं पाहिजे. तुम्ही पाऊण तास, एक तास अभ्यास करा. हळूहळू तुमच्या लक्षात येईल की तुमचा मुलगा तुम्हाला copy करतोय. काही दिवसांनी लक्षात येईल की आत्तापर्यंत जो मुलगा अर्धा तास पण अभ्यास करायला तयार नसायचा, तो आता पाऊण तास अभ्यास करायला लागला आहे. एवढंच नाही तर पाऊण तास झाल्यावर अजून ५ मिनिटे त्याला अभ्यास करायचा असतो.

हे कसं घडतं? तुमचं मूल तुम्ही जे काही करता त्या सगळ्याचं  निरीक्षण करत असतं आणि तुम्हाला copy करायचा प्रयत्न करत असतं. तुम्हाला copy करता करता तुमच्या सवयीसुद्धा ते आत्मसात करतं. तुम्ही त्याला ‘जास्त वेळ अभ्यास कर’ हे सांगू नका, त्याऐवजी तुम्ही त्याच्यासमोर काही नवीन शिकायला सुरुवात करा. त्याचं तुमच्याकडे लक्ष आहे की नाही हे तपासू नका. कारण त्याचे डोळे कदाचित तुमच्याकडे नसतील, पण त्याचं संपूर्ण लक्ष तुमच्याकडेच असणार आहे. तुम्ही प्रत्यक्ष त्याच्या समोर असायलाच हवं असंही नाही, कदाचित तो मधेच त्याच्या खोलीत जाईल, परत तुमच्याजवळ येऊन बसेल, हरकत नाही, त्याचं लक्ष तुमच्याकडेच असतं! थोडा वेळ लागेल, त्याला १-२ महिने द्या पण तो तुम्हाला निश्चित copy करेल.

हाच उपाय आहे मुलांना दीर्घकाळासाठी सवयी लावायचा!

We often learn about techniques to acquire wealth or the steps to becoming wealthy. Today, I am going to tell you about one thing that we should stop doing while walking on the path toward wealth. That one thing is ‘jealousy.’

If we want to become wealthy, then we should learn to let go of this emotion called jealousy. Why? Because becoming wealthy makes us feel positive, whereas jealousy is a negative emotion. If we want to reach a positive destination, carrying negative emotions will only make the journey more difficult.

Thoughts filled with jealousy, such as, “I am more educated than him, so how is he wealthier than me?” or “I started earning before him, so how is he wealthier than me?” or “I attended college regularly, while she always bunked classes. Why is she wealthier than me?” will take you backward on the path toward wealth.

So, what thoughts can replace these jealousy-filled thoughts? The thoughts of exploration.Let me explain.

Instead of thinking, “How is this person wealthier than me?” we can think, “Let me find out why he is wealthier than me. Let me figure out what that one thing is that he is doing right. If I am already doing that, then let me find out the way he is doing it.” The feeling of “Let me find out how he does it” is the thought of exploration.

To receive answers, you can spend time with that person, attend the seminars they conduct, or simply ask them questions.

There is a common pattern that I have observed among wealthy people. If they see genuine effort from you, they often want you to become wealthy as well. So, if you genuinely ask them questions about their achievements, I can guarantee that they will not hesitate to answer you. Asking questions and discovering how someone achieved a particular feat is the mode of exploration.

If Person A has a car and Person B wants to buy the same car, Person B cannot buy it by scratching Person A’s car. Instead, Person B can find out how Person A bought it. This exploration of “How did he do it? Let me find out” will increase the possibility of buying that car.

Exploration will take you toward wealth, while jealousy will take you away from it.

आपल्यापैकी जे कोणी नोकरी करतं, त्या सगळ्यांना आपल्या बॉसबद्दल काही ना काही तक्रार किंवा अडचण असतेच. एवढंच नाही, तर आपण ज्या-ज्या लोकांशी बोलतो, त्यांपैकी बरेचजण त्यांच्या बॉसबद्दल काही ना काही तक्रार करताना दिसतात. असं का बरं होतं, की नोकरी करणाऱ्या जवळजवळ प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या बॉसबद्दल काही ना काही त्रास का जाणवतो?

बॉस ‘असे’ का बरं असतात?

याचं उत्तर सांगण्यासाठी मला तुम्हाला एक गुपित सांगायचं आहे – आपल्या व्यावसायिक आयुष्यात आपल्याला बहुतेक वेळा अशा स्वभावाची माणसं भेटतात, ज्या स्वभावाच्या माणसांशी आपण व्यवहार करणं आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात टाळतो. म्हणजे काय तर ज्या स्वभावाच्या माणसांना आपण आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात टाळतो, त्यांच्याशी नातं तोडतो किंवा फार तर फक्त “काय, कसं काय चाललंय?” यापुरतं नातं ठेवतो, या स्वभावाची माणसं आपल्या व्यावसायिक आयुष्यात भेटतात.

आता विचार करा की जर निसर्गाला तुम्हाला त्या स्वभावाच्या व्यक्तींशी कसं वागायचं, त्यांच्याशी व्यवहार कसा करायचा हे शिकवायचंच असेल, तर निसर्ग अशाच स्वभावाच्या व्यक्ती तुमच्या व्यावसायिक आयुष्यात पाठवतो आणि बहुतेक वेळा ती व्यक्ती बॉसच्या भूमिकेत तुमच्या आयुष्यात येते.

अनेक लोकांनी हा अनुभवही घेतला आहे की, त्यांनी बॉसचा स्वभावाला कंटाळून एक कंपनी सोडली आणि नवीन कंपनीत नोकरी धरली, आणि नवीन बॉसमध्येही तोच गुण किंवा तोच स्वभाव त्यांना आढळला, ज्या स्वभावामुळे त्यांनी पहिली कंपनी सोडली होती. असं होतं कारण निसर्ग त्यांना सांगत असतो, “तुला या स्वभावाच्या माणसांशी कसं deal करायचं हे शिकायचं आहे, ते आता शिक. या स्वभावाच्या व्यक्तींशी योग्य प्रकारे व्यवहार करायला, योग्य रीतीने वागायला शिक. म्हणजे मग मला तुला यापुढे जे द्यायचं आहे ते देता येईल!”

बॉस ‘असे’ का असतात या प्रश्नाचं उत्तर जर आता तुम्हाला मिळालं असेल, तर या उत्तराचा उपयोग तुम्हाला तुमच्या आयुष्यात कसा करायला आवडेल?

Let’s first understand the difference between being emotional and being practical. Being emotional means whenever we make a decision, we base the decision on ‘how we feel’. On the other hand, being practical means that when we make a decision, we base it on the knowledge that we have.

For example, even after knowing that waking up at 6 o’clock is necessary to reach college on time, if you decide to sleep in because you feel like it, your decision is made by being emotional. But, if you know that if you don’t wake up on time, you won’t get enough time to have breakfast, which will result in a headache, so you decide not to sleep in. Then, this is a practical decision.

Whenever any incident comes in front of you, you have a choice whether to react to it based on what you feel or based on what you know. If you react based on ‘what you feel,’ you are making an emotional decision. But if you react based on ‘what you know,’ you are making a practical decision.

Now, let’s come to the question: Is being emotional better or is being practical better?

Consider an example of a girl who knows how to drive a two-wheeler, do the housework, and also knows how to study. When this girl drives a two-wheeler, she uses the skills required for that task. When she does housework, she uses the skills required for housework — cooking, cleaning, etc. And when she studies, she uses skills like concentration, focus, etc. Once these skills are acquired by her, what remains is showcasing them for the appropriate task in hand.

Similarly, if we have acquired the skills of being emotional and being practical, what remains is when to showcase these skills. We don’t need to balance them. ‘When’ it is time to be ‘practical,’ we need to make a decision based on our knowledge, and ‘when’ it is time to be ‘emotional,’ we need to base the decision on our emotions. Just like we don’t need to balance the skills required to drive a two-wheeler, to do household chores, and to study, we don’t need to balance being practical and being emotional. We only need to know when to use these skills and use them at those times!

एका १६ वर्षाच्या तरुणाने मला एक खूप छान प्रश्न विचारला होता. त्याने विचारलं होतं की माझी रोजची productivity वाढवण्यासाठी मी स्वतःला कोणती सवय लावायला हवी? Productivity वाढवण्याबद्दल बरेच जणांनी आतापर्यंत प्रश्न विचारले आहेत. आजच्या ब्लॉगची संधी घेऊन मला तुमच्याशी दोन महत्त्वाच्या सवयी share करायच्या आहेत.

सर्वात पहिली महत्त्वाची गोष्ट मला सांगायची आहे की आपल्यापैकी बरेच जण झोपेला underestimate करतात. आपण ७ ते ८ तास झोपतो म्हणून आपण १६ ते १७ तास काम करू शकतो. आपल्या आदल्या रात्रीच्या झोपेच्या गुणवत्तेवर आपल्या दुसऱ्या दिवसाच्या कामाची productivity अवलंबून असते. त्यामुळे व्यवस्थित म्हणजे गाढ झोप आपल्याला मिळायला हवी. आपण वेळेवर झोपलं पाहिजे म्हणजे जर तुम्ही रात्री २ वाजता झोपून ८ वाजता उठत असाल तर तुमची ६ तासांची झोप पूर्ण तर होते पण याने productivity वाढत नाही. याचं कारण म्हणजे आपला मेंदू सूर्यप्रकाशानुसार काम करतो. आपण जर सूर्यास्त व्हायला लागला की कामं पूर्ण करून शक्य तितक्या लवकर झोपलो आणि सूर्योदयापूर्वी उठलो तर दिवसभर आपली productivity जास्त असते. आपलं शरीर आणि मन यापद्धतीने काम करण्यासाठी बनलेलं आहे.

तुम्हाला productivity वाढवायची असेल तर तुम्ही झोपेच्या बाबतीत जास्त serious व्हा. वेळेवर झोपायला हवं, वेळेवर उठायला हवं आणि कमीत कमी ७ ते ८ तास झोपायला हवं.

झोपेच्या बाबतीत serious नसल्यामुळे आपण झोपायला जाताना मोबाईल घेऊन जातो. मोबाईल बघता बघता आपण झोपायचं म्हणलं तरीही आपल्याला झोप लागत नाही कारण मोबाईलचा प्रकाश बघून मेंदूला सतत वाटत राहतं की अजून बरंच काम करायचं आहे, अजून concentration करायचं आहे. ‘अजून काम संपलं नाही’ हा संदेश मेंदूला मिळाल्यामुळे मोबाईल खाली ठेवला तरीही त्या संदेशाचा परिणाम मनावरून जायला किमान २० ते २५ मिनिटं लागतात. त्यामुळे चांगली झोप लागण्यासाठी झोपायच्या किमान १ तास आधीपासून कुठल्याच gadget चा प्रकाशसुद्धा बघायचा नाही.

आज सांगितलेल्या या २ गोष्टी तुम्ही अंमलात आणायला लागलात की तुम्हाला २४ तासात तुमच्या productivity मध्ये चांगले बदल दिसायला लागतील. नक्की करून बघा!

स्वास्थ्यपूर्ण जगण्यासाठी झोपेच्या बाबतीत serious व्हा.

Today I am going to start with a story—about an 86-year-old “young man.” I call him young because, at the age of 86, he decided to get married. The person he chose was a 25-year-old woman. Before proceeding, he thought it is wise to inform his three sons, who were anyway visiting home that day to celebrate his birthday. When they arrived, he gathered them and calmly said, “I am going to get married—to a 25-year-old woman. I am now 86. What do you think?”

The sons were stunned. They had never imagined their father would bring up such a topic at this age. They tried to persuade him otherwise, but he refused to change his mind. Finally, they said, “Father, at least have some regard for age. Please think about the age.” Hearing this, the father became angry and walked into another room. The sons discussed among themselves and then went to calm him down. As soon as they entered, he turned and said sharply, “Why should I worry about her age? Is she the only 25-year-old woman in the world? If something happens to her, I can marry someone else.”

What happened here? The sons said one thing; the father heard something entirely different. The sons were concerned about his age, but he interpreted their words as concern about the girl’s age. This misunderstanding became the root of the conflict.

Doesn’t something similar happen to us? When we are anxious or stressed, the Universe—or nature—sends us ‘signals’ about what to do. But those signals may not come in the form or way we ‘expect’. Because of our preconceived expectations, we misinterpret or even ignore them. Nature speaks one way; we understand it another way—and act accordingly. The result? More stress, more confusion. Just like in the story—the sons meant one thing, but the father heard another.

आपण पाहतो की सर्व धर्मांनी ध्यानाचा म्हणजेच meditation चा पुरस्कार केला आहे. प्रत्येक धर्माचे आपले आपले काही beliefs असतात, पण ध्यानाबद्दल मात्र सगळ्यांचं एकमत झालेलं दिसतं. असं काय आहे बरं meditation मध्ये की सर्व धर्मांमध्ये त्याचं महत्त्व सांगितलं जातं?

जसं आपल्याकडून गोळा केलेला tax कुठे, किती आणि कसा वापरायचा हे दिल्लीत बसलेला एखादा माणूस ठरवतो ना तसंच आपण जी ऊर्जा घेतो किंवा recreate करतो ती ऊर्जा कुठे, कशी, आणि किती वापरायची हे आपलं मन ठरवतं. मन आपल्या आयुष्यातल्या ज्या front वर सर्वात जास्त राहतं, तिथे ऊर्जा जास्त मिळायला सुरुवात होते. मात्र, आपली ऊर्जा कुठे वापरायची याचा निर्णय घेणारं हे जे मन आहे, त्याचा चंचलता हा स्थायीभाव आहे! ज्याप्रमाणे भुंकणे हा कुत्र्याचा स्थायीभाव आहे, हंबरणे हा गायीचा स्थायीभाव आहे, त्याप्रमाणे चंचलता हा मनाचा स्थायीभाव आहे. हा स्वभाव आपल्याला काहीसा dangerous वाटू शकतो कारण आपण बसलेलो असतो लेक्चरला आणि मन घरातला विचार करत असतं. जेव्हा आपण घरात असतो तेव्हा मन कॅन्टीनमध्ये  फेरफटका मारत असतं किंवा आपण कॅन्टीनमध्ये असू तर मन भूतकाळात रमलेलं असतं. म्हणजे, आपण जिथे असतो, तिथे मन नसतं. आपण जिथे असतो, मनाला तिथून वेगळीकडे जायला आवडतं. आता लक्षात येतंय का, आपल्याला मनाला एकाग्र करण्यासाठी वळण लावावं लागतं. जसं आपण आपल्या बाळाला घरी वळण लावलं तरच ते बाहेर वेड्यासारखं वागत नाही, तसंच आपण मनाला लेक्चरला बसल्यावर focus करायला सांगू शकत नाही, आपल्या मनाला आपलं ऐकायची सवय आपल्याला आधीच लावायला लागते. ध्यान केल्याने आपलं मन आपलं ऐकायला लागतं, मग ते एकाग्र होणं असूदे किंवा भरकटलेल्या मनाला एका जागी आणणं असूदे!

ज्याप्रमाणे बाळाला वळण लावायला आपण घरी सुरुवात करतो आणि म्हणून बाळ बाहेर गेल्यावर नीट वागतं, त्याचप्रमाणे आपल्या मनाने योग्य प्रसंगी आपलं ऐकावं यासाठी आपल्याला आपल्या मनाला आधीपासून train करायला लागतं. आणि हे करण्यासाठी आवश्यक आहे ध्यान करणं!

ध्यानाचे असे फायदे अनुभवण्यासाठी तुम्ही दररोजच्या आयुष्यात ध्यान करण्यासाठी थोडा वेळ द्यावा असं मी तुम्हाला सुचवू इच्छितो. हा वेळ काढल्याने तुम्ही नक्कीच तुमच्या आयुष्यात मोठा बदल अनुभवाल याची मला खात्री आहे.